U periodu od 9. do 14. oktobra 2026. godine održana je nacionalna stručna ekskurzija udruženja Pro Silva Italia, organizovana povodom obilježavanja 30 godina djelovanja. U okviru ovogodišnjeg programa, koji je obuhvatio Hrvatsku i Bosnu i Hercegovinu, Šumarskom fakultetu Univerziteta u Banjoj Luci ukazano je povjerenje da bude domaćin stručnog dijela posjete Bosni i Hercegovini, u kojem je učestvovao 41 učesnik.
Pro Silva je međunarodna organizacija koja promoviše prirodi blisko gazdovanje šumama, sa posebnim naglaskom na očuvanje prirodnih procesa, biodiverziteta i održivosti šumskih ekosistema, uz istovremeno obezbjeđivanje njihovih proizvodnih, zaštitnih i socijalnih funkcija.
Program ekskurzije započeo je posjetom nizijskim šumama hrasta lužnjaka u području Jastrebarskih Lugova u Hrvatskoj, gdje su učesnici upoznati sa istraživanjima proizvodnosti šuma, zaliha i tokova ugljenika. Centralni dio programa realizovan je u Bosni i Hercegovini, obilaskom privrednih šuma na području opštine Petrovac-Drinić i prašuma Lom i Perućica, koje predstavljaju izuzetno vrijedne objekte za proučavanje prirodne dinamike i strukture šumskih ekosistema.
Tokom posjete privrednim šumama na području opštine Petrovac-Drinić, 11. oktobra, članovi Katedre za planiranje gazdovanja šumama Šumarskog fakulteta Univerziteta u Banjoj Luci bili su stručni vodiči i predstavili učesnicima istorijski razvoj, osnovne principe i savremene pristupe gazdovanju šumama u Republici Srpskoj. Posebna pažnja posvećena je sistemima gazdovanja mješovitim šumama bukve, jele i smrče, planiranju gazdovanja, prirodnom obnavljanju, strukturi i teksturi šumskih sastojina i usklađivanju proizvodnih i ekoloških funkcija šuma.
Posebnost šumarstva u Dinaridima ogleda se u dugoj tradiciji primjene prebornog i drugih oblika raznodobnog gazdovanja. Za razliku od brojnih evropskih područja u kojima su tokom istorije preovladavali sistemi zasnovani na čistim sječama i podizanju jednodobnih sastojina, u značajnom dijelu planinskih predjela Bosne i Hercegovine primjenjivani su sistemi koji omogućavaju očuvanje kontinuiteta šumskog sklopa, prirodno obnavljanje i održavanje složene vertikalne i horizontalne strukture sastojina.
Ovakva tradicija gazdovanja predstavlja značajno nasljeđe domaće šumarske struke. Naučna istraživanja sprovedena u Dinaridima potvrđuju da dugoročna primjena raznodobnih sistema gazdovanja može doprinijeti očuvanju strukturno raznovrsnih mješovitih šuma, uz mogućnost kontinuirane proizvodnje drvne zapremine i očuvanja brojnih ekoloških funkcija. Upravo zbog ovih karakteristika, naše privredne šume predstavljaju vrijedan primjer za međunarodnu razmjenu iskustava o prirodi bliskom gazdovanju šumama.
Drugog dana stručnog programa, 12. oktobra, učesnici su posjetili prašumski rezervat Lom, gdje su obišli permanentne plohe i upoznali se sa karakteristikama prirodne dinamike mješovitih šuma bukve, jele i smrče. Tokom obilaska predstavljeni su rezultati dugogodišnjih naučnih istraživanja, sa posebnim osvrtom na razvojne faze, prirodne poremećaje, prostornu strukturu stabala i ulogu mrtve drvne mase u funkcionisanju prašumskih ekosistema.
Program je nastavljen 13. oktobra posjetom Nacionalnom parku „Sutjeska”, gdje su učesnici imali priliku da upoznaju jedan od najznačajnijih očuvanih prašumskih kompleksa u Evropi, prašumu Perućicu. Posebnu vrijednost ovih područja predstavljaju izuzetno stara i stabla velikih dimenzija, velike zalihe žive i mrtve drvne mase, kao i spontani prirodni procesi koji se odvijaju bez direktnog ljudskog uticaja.
Istovremeno prisustvo očuvanih prašuma i privrednih šuma sa dugom tradicijom prirodi bliskog gazdovanja šumama predstavlja jednu od najvećih naučnih vrijednosti šumskih ekosistema Dinarida. Ovakvi uslovi omogućavaju neposredno poređenje prirodnih i privrednih šuma, procjenu dugoročnih efekata različitih sistema gazdovanja i razvoj savremenih pristupa održivom korišćenju šumskih resursa.
Međunarodni naučni značaj našeg fakulteta potvrđen je brojnim naučnim publikacijama. Posebno se izdvaja istraživanje objavljeno 2024. godine u časopisu Frontiers in Forests and Global Change, koje objedinjuje rezultate višedecenijskih istraživanja prašuma Lom, Janj, Perućica i Biogradska gora (Crna Gora). U ovom radu naglašen je izuzetan značaj dinarskih prašuma za očuvanje biodiverziteta, istraživanje prirodne dinamike šuma i razvoj održivih sistema gazdovanja u Evropi.
Pored naučnog i stručnog značaja, ovakve međunarodne posjete ukazuju i na veliki potencijal naših šuma za razvoj stručnog, obrazovnog i naučnog turizma. Očuvani šumski ekosistemi, prirodne vrijednosti i duga tradicija domaćeg šumarstva predstavljaju jedinstvenu osnovu za organizovanje međunarodnih terenskih škola, stručnih ekskurzija i istraživačkih posjeta, uz poštovanje propisanih režima zaštite prirodnih dobara.
Saradnja sa istraživačima i institucijama iz Italije i drugih evropskih zemalja, kao i učešće u dugoročnim međunarodnim istraživanjima, predstavljaju važan doprinos afirmaciji Šumarskog fakulteta i promociji prirodnih i stručnih vrijednosti Bosne i Hercegovine.
Šumarski fakultet zahvaljuje udruženju Pro Silva Italia, profesoru Rencu Moti, Roberti Bereti, inženjeru Sretku Stankoviću, ŠG „Oštrelj-Drinić”, Nacionalnom parku „Sutjeska” i svim učesnicima na ukazanom povjerenju, konstruktivnim stručnim diskusijama i interesovanju za naše zalaganje za šumarstvo, uz uvjerenje da će ova posjeta doprinijeti daljem razvoju međunarodne saradnje i zajedničkih istraživačkih aktivnosti.
